Problemlər və həllər
SSD sürücüləri, müasir kompüter sistemlərinin ayrılmaz hissəsidir. Onlar sürətli məlumat ötürmə sürəti və etibarlılığı ilə tanınır. Lakin, istənilən cihazda olduğu kimi, SSD-lərdə də bəzi problemlər meydana çıxa bilər. Bu kateqoriya, SSD-lərdə rast gəlinən əsas problemləri və onların həll yollarını əhatə edir. İstifadəçilər üçün bu məlumat, SSD-lərini daha səmərəli istifadə etməyə və problemləri vaxtında aradan qaldırmağa kömək edəcək. SSD-lərin iş prinsipi NAND flash yaddaşına əsaslanır, bu da onlara yüksək sürət və aşağı gecikmə təmin edir. Məsələn, SATA SSD-ləri 600 MB/s-yə qədər oxuma sürətinə çata bilər, NVMe SSD-ləri isə 3500 MB/s-dən yuxarı sürət təqdim edir.
SSD-lərdə tanınmayan BIOS problemləri
BIOS-da SSD-nin tanınmaması, istifadəçilərin ən çox rastlaşdığı problemlərdən biridir. Bu problem, BIOS-un SSD-nin varlığını aşkar edə bilməməsi ilə əlaqədardır. Bunun bir neçə səbəbi ola bilər, məsələn, köhnə BIOS versiyası, SATA portunun düzgün seçilməməsi və ya SSD-nin düzgün qoşulmaması. Məsələn, ASUS B450 ROG Strix ana kartında, SSD-nin düzgün görünməsi üçün BIOS versiyasının 3001 və ya daha yuxarı olmalıdır. BIOS-da SSD-nin tanınmaması, həmçinin SATA modunun yanlış seçilməsi ilə də bağlı ola bilər. SATA modları, AHCI və RAID kimi seçimləri əhatə edir, bu seçimlərin düzgün konfiqurasiya olunması vacibdir.
Bu problemi həll etmək üçün, istifadəçilər əvvəlcə BIOS-u yeniləməli, sonra isə SSD-nin bağlantılarını yoxlamalıdır. Əgər SSD hələ də tanınmırsa, digər bir SATA portuna qoşulmağı sınamaq faydalı ola bilər. Bəzi hallarda, SSD-nin düzgün qoşulmadığını müəyyən etmək üçün, onu başqa bir sistemdə test etmək də faydalıdır. SSD-nin düzgün qoşulması, həmçinin, SATA kabellərinin keyfiyyətinə də bağlıdır. Məsələn, SATA III kabelləri 6 Gbps sürətinə qədər məlumat ötürə bilir, buna görə də köhnə kabellər də problemi yarada bilər.
Sürətin azalması və düzəltmə yolları
SSD-lərin zamanla sürətinin azalması, istifadəçilər üçün narahatlıq yarada bilər. Bu, adətən, SSD-nin dolması, TRIM funksiyasının aktiv olmaması və ya fraqmentasiyanın meydana gəlməsi ilə əlaqədardır. Məsələn, Samsung 970 EVO Plus modelinin sürətinin azalması, 70% doluluqdan sonra hiss olunur. SSD-nin dolması, onun yazma sürətini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır, çünki SSD-lərin yazma metodları, boş hüceyrələrə məlumat yazmağı tələb edir. Bu səbəbdən, dolu hüceyrələr arasında yazma prosesinin yerinə yetirilməsi daha uzun çəkir.
Sürətin bərpası üçün, TRIM funksiyasını aktivləşdirmək və SSD-nin doluluğunu 70%-dən aşağı saxlamaq tövsiyə olunur. Bunun üçün, Windows 10-da "cmd" əmrini açaraq "fsutil behavior query DisableDeleteNotify" əmrini icra edin. Əgər nəticə 0-dırsa, TRIM aktivdir. TRIM funksiyası, SSD-nin istifadə olunmayan hüceyrələrini təmizləməyə kömək edir, bu da yazma sürətinin bərpa olunmasına səbəb olur. Həmçinin, SSD-nin firmware versiyasını müntəzəm olaraq yeniləmək də performansı artırmağa kömək edə bilər.
Samsung Magician ilə diaqnostika
Samsung Magician proqramı, SSD-lərin sağlamlığını və performansını izləmək üçün effektiv bir vasitədir. Bu proqram, SSD-nin temperaturunu, yazma/oxuma sürətini və digər mühüm parametrləri göstərir. Məsələn, Samsung 970 EVO Plus üçün bu proqram vasitəsilə yazma sürətini 3500 MB/s, oxuma sürətini isə 3300 MB/s-ə qədər artırmaq mümkündür. Proqram, həmçinin, SSD-nin sağlamlıq vəziyyətini 0%-dən 100%-ə qədər qiymətləndirir, bu da istifadəçilərə SSD-nin vəziyyətini anlamağa kömək edir.
Proqramın istifadəsi, SSD-nin performansını optimallaşdırmaq üçün əla bir yoldur. İstifadəçilər, proqramın "Performance Optimization" bölməsindən SSD-nin optimum vəziyyətdə işləməsini təmin edə bilərlər. Bu bölmədə istifadəçilərə SSD-nin performansını artırmaq üçün lazımi tövsiyələr verilir. Məsələn, istifadəçilər SSD-nin yazma sürətini artırmaq üçün "Over Provisioning" funksiyasını aktivləşdirə bilərlər, bu da SSD-nin boş sahəsini artıraraq daha yaxşı performans təmin edir.
Keşin daşması və böyük faylların kopyalanması
Böyük faylları kopyalayarkən, SSD-lərdə keşin daşması problemi ortaya çıxa bilər. Bu, SSD-nin yazma sürətinin azalmasına səbəb olur. Məsələn, 4K video fayllarının kopyalanması zamanı bu problem tez-tez baş verir. Keşin daşmasını aradan qaldırmaq üçün, SSD-nin boş yerini artırmaq və TRIM funksiyasını aktivləşdirmək lazımdır. SSD-nin doluluğu 80%-i keçdiyi zaman yazma sürəti əhəmiyyətli dərəcədə azalır, buna görə də boş yerin saxlanılması vacibdir.
Həmçinin, fayl kopyalama əməliyyatları zamanı SSD-nin doluluğunun 50%-dən aşağı olmasına diqqət yetirmək lazımdır. Bu, yazma sürətinin və SSD-nin ümumi performansının yaxşılaşmasına kömək edəcək. Böyük faylların kopyalanması zamanı, paralel kopyalama əməliyyatları yerinə, ardıcıl kopyalama üsulunu istifadə etmək daha səmərəli ola bilər. Bu, SSD-nin yazma prosesi üçün daha optimal şərait yaradır və sürət azalmasının qarşısını alır.
Fraqmentasiyanın zərəri: mif və reallıq
SSD-lərdə fraqmentasiyanın zərərli olub-olmaması haqqında mübahisələr var. Əslində, SSD-lərdə fraqmentasiya, HDD-lən fərqli olaraq, performansa əhəmiyyətli dərəcədə təsir etmir. Bunun səbəbi, SSD-lərin məlumatları eyni sürətlə oxuyub yazmasıdır. Məsələn, Samsung 970 EVO Plus modelində, 1000 faylın fraqmentasiyası performansa təsir etmir. SSD-lərin içindəki NAND flash hüceyrələrinin paralel işləməsi, məlumatların oxunması və yazılmasını sürətləndirir, bu da fraqmentasiyanın təsirini minimuma endirir.
Yalnız çox sayda kiçik faylın olması, SSD-nin performansını azalda bilər. Bu səbəbdən, istifadəçilər faylları təşkil etmək və lazımsız məlumatları silmək üzrə mütəmadi olaraq iş görməlidirlər. Fayl sisteminin optimallaşdırılması, SSD-nin uzunmüddətli performansını təmin etmək üçün vacibdir. Məsələn, NTFS fayl sistemi, SSD-lərdə daha yaxşı performans təmin edir. Həmçinin, istifadəçilər mütəmadi olaraq SSD-nin sağlamlığını yoxlamalıdır, bu da onun effektiv işini təmin edəcək.